سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

45

اساس الصرف (مشتمل بر امهات مسائل علم صرف) (فارسى)

در بعضى از اوزان مذكوره وجوه متعدّى جائز است مثلا هر اسمى كه بر وزن فعل باشد بشرطيكه عين الفعل آن از حروف حلق باشد مانند فخذ در آن سه وجه ديگر جائز است يعنى : فخذ بفتح فاء و سكون خاء . فخذ بكسر فاء و سكون خاء . فخذ بكسر هردو . و نيز هر اسمى كه بر وزن فعل باشد مانند كتف در آن دو وجه ديگر جائز است : كتف بفتح كاف و سكون تاء . كتف بكسر كاف و سكون تاء . و هر اسمى كه بر وزن فعل يا فعل باشد همچون رجل و عنق يك وجه ديگر در آن جائز است : رجل بفتح راء و سكون جيم و عنق بضم عين و سكون نون . چنانچه هر اسمى كه بر وزن فعل مانند ايل يا فعل نظير قفل باشد در آن يك وجه ديگر نيز جايز است مثل : ابل بكسر و همزه و سكون باء و قفل بضمّ هردو . در اين اوزان ذى وجوه قبيله بنى تميم يك وزن را اصل و باقى اوزان را فرع دانسته‌اند . اوزان اصليّه همان وزن‌هاى مشهور است كه ما ابتداء نقل نموديم و ديگر اوزان تابع و فرع هستند . و اهل حجاز اين تابعيّت و فرعيّت را انكار كرده‌اند و تفضيل آن با وضع اين كتاب كه بناء بر اختصار است مناسب نيست .